'Preventie gaat om meer dan enkel screening en foliumzuur'

Als het over preventie gaat, is Kind en Gezin een van de Vlaamse organisaties met de meeste expertise. In de alom bekende consultatiebureaus wordt de groei en ontwikkeling van baby’s en peuters systematisch opgevolgd. Ouders kunnen er terecht met vragen, van opvoeding en ouderschap tot gezondheid en voeding. Maar ook tijdens de zwangerschap is preventie al cruciaal, zowel op medisch als psychosociaal vlak. Daarom organiseert Kind en Gezin het startgesprek, vertelt Alana Dujardin, stafmedewerker zwangerschap en vaccinaties bij agentschap Opgroeien. “Ouders die een kindje verwachten vragen het Groeipakket aan of plannen een startgesprek in via de website of de Kind en Gezinlijn. Wij contacteren hen dan om een eerste huisbezoek vast te leggen. Aanstaande ouders kunnen trouwens met elke vraag bij ons terecht.” 

In de eerste plaats wil Kind en Gezin kennismaken met de aanstaande ouders. “Het is een moment van verbinding waarbij we een vertrouwensband willen opbouwen. We gaan in gesprek en polsen naar hun noden en behoeften, maar ook eventuele kwetsbaarheden of zorgen. Samen met het gezin kijken we hoe we hen zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Elk lokaal Kind en Gezin-team werkt samen vanuit verschillende expertises. We hebben verpleegkundigen, artsen, psychopedagogen, sociaal werkers en gezinsondersteuners. En we werken uiteraard ook samen met partners, zoals de vroedvrouwen, gynaecologen, het Huis van het Kind, het OCMW, het CAW en heel wat lokale initiatieven.”

Kwetsbare ouders

Als het over preventie tijdens de zwangerschap gaat, wordt snel aan medische aspecten gedacht. Denk bijvoorbeeld aan de inname van foliumzuur, het voorkomen van besmettingen zoals cytomegalovirus en toxoplasmose, de screening van zwangerschapsdiabetes, of extra voorzichtigheid rond hormoonverstoorders. “De meeste ouders krijgen deze informatie bij de gynaecoloog en de vroedvrouw, zij hebben hierover de meeste expertise. Als ouders tijdens het startgesprek nog vragen hebben rond deze thema’s, dan zal onze Kind en Gezin-collega die zeker beantwoorden. Ook op onze website vind je heel wat basisinformatie over gezond zwanger worden en zijn. Bij de gynaecoloog of vroedvrouw krijgen aanstaande ouders ook ons bekende ‘zwangerschapsboekje’, met daarin veel informatie over verschillende thema’s.” 

Kind en Gezin slaagt erin om bijna alle gezinnen te bereiken. “Dat is onze grote rijkdom. Wij krijgen elke geboorte door, ook van ouders zonder verblijfsvergunning. We zijn voor veel gezinnen, ook de meest kwetsbare, een partner voor hun baby en henzelf, tot hun kindje naar school gaat. Die jarenlange band wordt gewaardeerd.” 

Tijdens het startgesprek is “aanstaand ouderschap” ook een belangrijk gespreksonderwerp, vertelt Dujardin. “Als ouder krijg je een nieuwe rol, wat heel wat vragen en onzekerheden met zich mee kan brengen. Het is zeer belangrijk dat daarover gesproken wordt. Onze Kind en Gezin-collega probeert altijd een open gesprek aan te gaan. Hoe beleven de ouders de zwangerschap? Hoe kijken ze naar hun rol als ouders? Voelen ze onderlinge verschillen? Preventie gaat om veel meer dan medische adviezen, zoals screenings en foliumzuur. Zo’n intakegesprek is ook een vorm van preventie. Het creëert een opening om zorgen te delen.” Om het gesprek over aanstaand ouderschap optimaal te kunnen voeren, is het belangrijk dat ook de partner aanwezig is tijdens het startgesprek. “Dat is niet altijd evident, maar doordat het gesprek meestal bij de gezinnen thuis doorgaat, lukt dat vaak wel. Soms gaat onze Kind en Gezin-collega op zoek naar creatieve oplossingen, en wordt de aanstaande vader bij het gesprek betrokken via een videocall.”

Alles bespreekbaar

Aanstaande ouders krijgen ook het Zwangerschapsmagazine, dat in twee versies bestaat: eentje voor ouders die een eerste kind verwachten, en eentje voor ouders met wat al wat ervaring. “Daarnaast hebben we bijvoorbeeld ook kraamkaartjes, waarmee ouders hun netwerk kunnen aanspreken voor extra hulp. Zo maak je alles bespreekbaar. En we hebben een reeks fijne filmpjes die online te bekijken zijn, getiteld 1000 dagen samen. Die schetsen een uniek en intiem beeld van ouderschap en tonen waar andere ouders mee worstelen.”

Voor de draagkracht van aanstaande ouders is een sterk netwerk cruciaal. “Ook dat komt aan bod tijdens het startgesprek. De focus ligt allang niet meer alleen op het (ongeboren) kind, maar op iedereen daarrond. Als de aanstaande ouders bijvoorbeeld hun zorgen uiten over bepaalde thema’s, zal de dienstverlener polsen bij wie ze terechtkunnen. Zo krijgen we een beeld van het gezin. Zijn ze goed omringd, zowel door een professioneel als een informeel netwerk? Indien nodig kunnen we zelf extra ondersteuning regelen. We zullen jonge ouders met plezier doorverwijzen naar de Huizen van het Kind. Daar kunnen ze terecht voor een kopje koffie en een speelmoment, voor een praatgroep of infomoment, of voor opvoedingsondersteuning. Zo voelen ouders zich vanzelf meer omringd en ontstaat meer sociale steun, zonder dat proces expliciet te benoemen.”